ADINGABEAK SAREAN EZ ERORTZEKO


Adingabeak sarean ez erortzeko

Iturria: https://www.berria.eus/paperekoa/1914/030/001/2019-11-27/adingabeak-sarean-ez-erortzeko.htm?utm_source=newsletter-goizekoa&utm_medium=email&utm_term=712&utm_campaign=712


Adingabeen argazkiak, bideoak edo informazioa sare sozialetan zabaltzea geroz eta ohikoagoa da gurasoen artean. 'Sharenting' deitzen diote jokabide horri, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak horren arriskuez ohartarazteko kanpaina bat abiatu du. Adituen ustez, arduraz jokatzea da gakoa.


Haurra sortu berri, klixk. Seaskan lotan, klixk. Lau hankatan edo bitan ibiltzen, rec. Lehenbiziko hitzak, bazkaltzen, haur eskolan, ikasturte bukaerako dantzan, parkean, familiarekin... Haur asko, sortzen diren unetik beretik sare sozialetan daude. Gipuzkoako Foru Aldundiak emandako datuen arabera, sei hilabete betetzean haurren %81 sarean ageri dira, eta, bost urte bete arte, haien 1.000 argazki jarriko dituzte Interneten. Era berean, bi urtetik beherako haurren %5ek gurasoek sortutako profila dute sare sozialetan. Hori dela eta, kontzientziazio kanpaina abiatu du Unicef elkartearekin batera.
Nik ere badut zer esana. Hala dio sharenting-ari buruz ohartarazteko kanpainak. Gurasoek seme-alaba adingabeen argazkiak, bideoak edo bestelako informazioak sare sozialetan partekatzeari esaten zaio sharenting. to share (partekatu) eta parenting (hazkuntza) hitzak elkartuta sortu dute neologismoa. Aldundiaren arabera, gero eta ohikoagoa da praktika hori: «Haur baten bizitzako edozein gertakari edo datu garrantzitsu Interneten partekatzen dute guraso batzuek». Horrek kezkaturik ditu, haurren eskubideak urra ditzakeelako sharenting-ak.
Adituen arabera, kezkagarriena zera da: haurren aztarna digitala oso txikitatik sortzen dute gurasoek, eta horrek arazoak ekar ditzake. Sharenting-az ohartarazi dute Maialen Garmendia EHUko soziologoak eta Elsa Fuente Unicefeko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako koordinatzaileak. «Argazki dibertigarriak jartzen dituzte, eta, batzuetan, irudi horiek arazoak sortzen dizkiete: adibidez, lagunek ikusi, eta iseka egiten diete», azaldu du Garmendiak. Izan ere, argazki horiek bullying egiteko ere erabil ditzakete beste haur batzuek.
Argazkien kontrola, berriz, galdu egiten da sare sozialetan jartzen diren unean bertan. «Sareetan jartzen diren argazkiak berreskuraezinak dira: ez dakigu noren eskuetara irits daitezkeen». Eta bada beste arazo bat ere, ez hain agerikoa, baina geroago ailega daitekeena: guraso batzuek argazki asko hedatzen dituzte, eta haur horiek nerabezaroan lehenbiziko sakelakoa dutenean, euren argazkiak jarri nahiko dituzte, eta litekeena da gurasoek hori ez egiteko esatea. «Haurrek gurasoen jarrerak imitatzeko joera izan dute beti; beraz, gurasoen aldetik ez da oso koherentea beti egin dutena haiei debekatu nahi izatea».
Mundu digitala ez da apartekoa, eta perspektiba hori ez galtzea garrantzitsua da afera horietan. Gakoa da mundu fisikoan eginen ez litzatekeena Interneten ez egitea: «Ez genituzke kalean gure haurren argazkiak banatuko, ezta? Ba, nolabait, hori da sare sozialetan egiten dena», azaldu du Garmendiak. Kontuan izan behar da sare sozialetan edozeinek izan dezakeela aukera argazki horiek hartzeko. Horregatik, garrantzitsua da pribatutasuna zaintzea. Sare sozialek ematen dituzte zenbait aukera irudiak edozeinek ikus ez ditzan. Pribatutasun neurriak hartzea aukera bat da. Hala ere, irudi horien kontrola ez dago erabat segurtaturik.


Eskubide kontua
Sharenting-aren arriskuez ohartaraztean, haurren eskubideez ari direla nabarmendu du Fuentek. Duela 30 urte sinatu zen Haurren Eskubideei buruzko hitzarmena. Eskubideak ez dira aldatu, baina egoera eta ingurua bai. 1989an ez zen sare sozialik, eta Interneten berririk ere ez zuen jende gehienak. «Teknologiaren gorakadak haurren eskubideentzat mehatxu berriak ekarri ditu, baina aukera berriak ere bai. Kontuan izan behar da Interneten erabiltzaileen heren bat adingabeak direla. Beraz, haurrei babesik handiena eman behar diegu alor guzietan, baita sarean ere», azaldu du.
Baina, zer eskubide dituzte haurrek sarean? Eskubidea dute errespeta ditzaten; haien identitatea, informazio konfidentziala eta pribatutasuna babestua izateko; sarean noiz eta nola parte hartu nahi duten erabakitzeko; IKTen bidez bizi kalitatea hobetzeko, inguru on eta baketsu batean; eta sarean aske eta babestuta sentitzeko.
Nestor Salaberria 9 urteko haur baten aita da. Sare sozialen erabiltzailea da, eta haurraren argazkiak ere jartzen ditu. Argazki horietan, adingabea bizkarrez agertzen da askotan edo aurpegia ezabaturik. «Nire izaera irekia da, liburu ireki bat bezalakoa naiz. Baina alabaren amari ez zaio gustatzen alabaren aurpegia agertzea; beraz, horrela adostu genuen. Egia da badaudela arrazoiak estaltzeko», azaldu du. Erlijioarekin parekatu du adingabeen pribatutasuna: «18 urterekin hautatuko dute nahi duten edo ez: haiek aukeratu behar dute, ez die heldu batek inposatu behar».
Neurriak hartuta bada ere, argazkiak jartzea erabaki du. «Nire bizitzaren zati bat da, eta ez dut atal hori ezkutatu nahi. Beste gauza batzuk argitaratzen ditudan moduan, hori ere jartzen dut». Onartu du neurriak hartu behar direla, baina, hala ere, kalean eta toki askotan grabatzen dituztela pertsonak. Alegia, pribatutasunaren kontrolik ez dagoela gaur egungo gizartean.
Fuentek uste du afera ez dela argazkirik batere ez argitaratzea. Afera da arduraz jokatzea: «Aldea da erabileraren eta neurrigabekeriaren arten». Gainera, gogorarazi du helduek adingabeen intimitatea babesteko betebeharra dutela. «Intimitate hori babesgabe uzten ari gara, eta informazio asko ematen dugu». Horregatik, haurrari galdetzea gomendatu du: «Noiz galdetu behar diogu? Beti. 13 urte betetzen dituenetik aurrera legeak behartuta, baina adin hori baino lehen ere aditu behar ditugu. Heldu batek ez badu argazki bat partekatzerik nahi ez dugu partekatzen; bada, berdin». Datuen babeserako legeak dio 13 urtetik aurrera ez dutela heldu baten baimenik behar datuak Interneten jartzeko. Europako Batasunean hori da muga.
Garmendiak ere haurrarekin hitz egitea gomendatu du. «Hobe da haiekin gauzak adostea. Arauak haiekin adosten diren heinean, motibatuago egongo dira». Gainera, egoera alda daitekeela ere gogorarazi du soziologoak: «Txikiak direnean, ez zaie galdetzen, eta agian ilusioa ere egingo die, baina helduago direnean, dagoeneko hasi dira haurrak gurasoei aldarrikatzen argazkiak ezabatzeko edo hedatu baino lehen baimena eskatzeko».
Batzuek auzitara ere jo dute. Duela hiru urte, Austrian, gazte batek gurasoak salatu zituen bere argazkiak baimenik gabe jarri zituztelako adingabea zen garaian. Gurasoek 700 lagun zituzten Facebooken, eta alabaren 500 argazkik bere bizitza kontatzen zuten, xehe-xehe. Kanadar batek ere antzeko salaketa jarri zien gurasoei, bere argazkiak argitaratuta «bere izen onaren kontra» egin zutelakoan. Gerora, salaketa gehiago izan dira hainbat herrialdetan. Ipar Euskal Herrian, adingabeen argazki intimoak baimenik gabe argitaratzeagatik, gurasoei 45.000 euroko isuna eta urte beteko kartzela zigorra jar diezaiekete.

Gakoa: arduraz jokatzea
Adingabeari baimena eskatuta argazkiak jartzea erabakitzen duten gurasoei aholku batzuk eman dizkie Fuentek: batetik, Googleko alertak aktibatzea. Adingabearen izen-abizenak nonbaiten argitaratzen diren unean jakinarazpena jasotzeko aukera ematen du Googlek. Bestetik, adingabearen konturik ez sortzeko gomendioa eman du, eta, argazki horiek, norberaren profilean jartzea. Izan ere, haur batzuei jaio bezain pronto kontu bat irekitzen diete sare sozialetan. Noski, helduek kudeatutakoa.
Garmendiak uste du hobe dela argazki askorik ez argitaratzea. Aurpegiak estaltzea aukera bat izan daiteke, baina horrek «trebezia teknologikoa» eskatzen duela dio. Mezularitza zuzeneko aplikazioak erabiltzea aukera bat da, baina Garmendiak ohar batzuk egin ditu: «Itxiagoak dira, baina, hala eta guztiz ere, bide horren bidez biral bihurtzen dira irudi batzuk. Kontuz ibili behar da haurren argazkiak nori bidaltzen dizkiogun edo zein taldetan jartzen ditugun».
Interneten zabalpenak eta sare sozialen sorrerak gauza asko aldatu dituzte. Unicefeko kideak uste du bi erronka nagusi daudela adingabeei dagokienez: sarearen kalteak gutxitzea eta onurak handitzea. Horretarako, adituen arabera, arduraz jokatu behar da. Fuentek esandakoa jarraitzea, adibidez: «Ezin dugu Interneten egin mundu fisikoan inolaz ere eginen ez genukeena».

VISUALIZADOR de FOTOS CLASICO para WINDOWS10


VISUALIZADOR de FOTOS CLASICO para WINDOWS10

Como parte del impulso que quiere dar Microsoft a su ecosistema de "apps universales", en Windows 10 nos encontramos con que varias de las utilidades básicas del sistema, como la calculadora, y el visualizador de fotos, han sido reemplazadas por nuevas apps de este tipo, que prometen ser más rápidas, ofrecer mejores funciones, y actualizarse con más frecuencia.

La realidad es que aunque si que tienen una apariencia más moderna, son bastante más lentas, lo cual se nota mucho cuando son programas que usamos habitualmente como es por ejemplo el visor de fotos de Windows.

Comparto aquí los pasos para recuperar el visualizador de fotos clásico de Windows.

1er PASO:

1.- Descargar el fichero de registro REG . 
2.- Ejecutar el archivo y aceptar: Una vez descargado, decomprimirlo y ejecutarlo, aceptando que realice su cometido. Añadirá la información correspondiente en el registro de Windows 10. 

2º PASO:

1.- Clic en "Inicio, Configuración, Aplicaciones" y accedemos a "Aplicaciones predeterminadas".
2.- En el desplegable que aparece debajo de "Visualizador de fotos" elegimos "Visualizador de fotos de Windows".
3.- En caso de que alguna imagen siga sin abrirse con el Visualizador de fotos clásico, desde el apartado "Elegir aplicaciones predeterminadas por tipos de archivo" o haciendo clic derecho encima del archivo, "Abrir con" y "Elegir otra aplicación" podremos cambiarla de la misma forma.


SMARTPHONE, SAKELAKOA HAURREI NOIZ? artikuloa

SMARTPHONE, SAKELAKOA HAURREI NOIZ? artikuloa

Iturria: https://www.berria.eus/paperekoa/1887/038/001/2019-11-19/sakelakoa-haurrei-noiz.htm?utm_source=newsletter-goizekoa&utm_medium=email&utm_term=705&utm_campaign=705


Guraso askorentzat, buruhauste iturri handi bat da sakelako telefonoarena. Noiz eman haurrari bere gailu propioa? Eta nola arautu erabilera? Adituek ez dute adinik zehazten, eta haurrarekin hitz egiteko gomendatzen dute.


Oso ohikoa da 7 eta 13 urte arteko gaztetxoek gurasoei egiten dieten eskaera: «Telefono propioa nahi dut, nire lagun askok badaukate dagoeneko bat». Gurasoetako baten —edo bien— sakelakoa erabili izan dute ordura arte, baina eurena bakarrik izango dena nahi dute momentu batetik aurrera. Haurrak, gainera, gero eta gazteago direnean hasten dira gailua eskatzen, eta, horregatik, gurasoen artean gero eta agerikoagoa da kezka: noiz erosi seme-alabari lehenengo gailua? Zein da adin egokiena? Zeren arabera hartu behar da erabaki hori? Zertarako erabiliko dute sakelakoa? Bata bestearen atzetik pilatzen dira galderak. Adituek, baina, ez daukate erantzun zehatzik gurasoen zalantzentzat: diotenez, seme-alabaren arabera erabaki beharko litzateke noiz eta nola eman telefonoa. Adin konkreturik eman gabe.


Maria Zabalak teknologia egoki erabiltzearen inguruko hitzaldiak eta gomendioak ematen dizkie gurasoei, eta, dioenez, mezu argi bat eman ohi du: «Garrantzitsua da jakitea haurra nolakoa den, eta horren arabera aurreikustea telefonoa nola erabiliko duen. Adibidez, kontzentratzea kostatzen bazaio, telefonoarekin haurrak aisialdi iturri bat izango du eskura une oro, eta lagunekin harremanetan egongo da; haurra lotsatia bada, akaso telefonoa ez zaio hain erabilgarria egingo, ez baititu bere gauzak partekatuko lagunekin; edo teknologiaz aparteko jarduerak gustatzen bazaizkio —marraztea edo irakurtzea—, telefonoa ez zaio hain erakargarria egingo». Horregatik, telefono propioa noiz eduki erabakitzeko, adinak baino pisu handiagoa beharko lukete haurraren heldutasunak edo teknologiari emango dion erabilerak.


Bere izaeraren arabera desberdin erabiliko baitu haurrak sakelakoa. Hori dela eta, teknologien erabileraren inguruan hitz egiteko beharra ere azpimarratu du Zabalak: «Haurrarekin elkarrizketa asko eduki behar ditu gurasoak». Izan ere, telefono propioa eskuratzen duen momentuan, haurrak harreman autonomoagoa lortuko du munduarekin, eta, horregatik, gurasoek pentsatu behar dute haurrak sakelakoa nola erabiltzea nahi duten. «Egitea gustatuko ez litzaiekeenaz baino gehiago, haurrek telefonoarekin zer egitea nahiko luketen erabaki behar dute gurasoek; eta horrek hitz egiteko eskatzen du».


Telefonoa erosi aurretik, gainera, ikusi behar da nolako harremana izan duen haurrak teknologiarekin aurrez, aholkulariak dioenez. «Sakelako propioa eduki aurretik haurrak teknologia erabiltzearen inguruko arau batzuk ezarrita badauzka, telefonoa daukanean ez du araurik gabe eta nahi bezala erabiliko». Horregatik, Zabalak ohartarazi du sakelako propioa eduki aurretik hasi beharko litzatekeela lanketa.


Alde horretatik, gurasoentzako deia egin du Jone Zalduegi Emoki elkarteko kideak. Besteak beste, teknologiak era osasuntsuan erabiltzeko aholkuak eta baliabide didaktikoak eskaintzen dituzte Emokin, eta gurasoek haurren eredu izan behar dutela gogorarazi du aholkulariak: «Haurrentzat zerbait nahi baldin badugu, ezer baino lehen gurasoek euren portaerak aztertu behar dituzte». Hau da, gailu teknologikoak gutxiago erabiltzeko esaten bazaie haurrei, horrek ez du ezertarako balioko eredu eman behar duten gurasoak une oro sakelakoari begira baldin badaude. Esaten dena norberak egin behar du.


Eredu izateaz gain, telefonoan haurrekin batera aritzeko gomendioa ere egin du Zabalak: «Telebista batera ikusten den bezala, komenigarria izan daiteke sakelako propioa eduki aurretik telefonoa haurrekin batera erabiltzea». Zer egiten duten jakiteaz aparte, ikus dezatela badakitela zer aplikazio eta bideo gustatzen zaizkien haurrei. «Era horretan, haurrek ikusten dute gustatzen zaizkien aplikazioak ezagutzen dituzula, eta interesa daukazula». Era horretan, sakelako propioa daukatenean, haurrek errazago esango diete gurasoei zertarako erabiltzen duten telefonoa. «Une oro esaten badiezu haurrei ez duzula ezer ulertzen beren aplikazioei buruz, eta ea zer egiten dabilen, azkenerako ez dute ezer kontatuko». Azken batean, sakelakoak harremanen parte izan daitezen aholkatzen du. «Hori da gaur egungo errealitatea, eta ezin zaio bizkarrik eman».


Sakelakoaren kontrola


Haurrak sakelakoa eskura daukanean, gurasoek horien inguruko kontrola egin beharko lukete? Horra guraso askori burura etortzen zaien hurrengo galdera. Eta horrentzako erantzun zehatzagoa dauka Zabalak: «Autonomia pixkanaka eman behar zaio haurrari». Eta alderaketa egin du ondoren: nerabeak gauez kalera irteten hasten direnean etxera zer ordutan itzuli zehazten denean bezala, uste du autonomia digitala apurka eman behar zaiela haurrei.


Horretarako, Zabalak eta Zalduegik gauza bat argi utzi dute lehen pauso gisa: sakelako telefonoak ez du opari bat izan behar. «Oparitzat jasotzen baldin badu, zaila izango da ulertaraztea telefonoaren erabakiak ez dagozkiola berari bakarrik; izan ere, sakelakoa oparituta ere, gailu horrek ez du ezertarako balio Interneterako sarbiderik ez baldin badauka, eta sarerako konexioa gurasoek ordaintzen diote». Hori ulertu beharra dauka haurrak, Zabalaren iritziz. «Jakin beharra daukate bizitza teknologikoa gurasoen bidez eskuratzen dutela». Horregatik, hileroko paga ematen denean bezala, sakelako telefonoaren datuekin ere berdin egiteko gomendioa egiten du Zabalak. «Datu mugagabeak ematen bazaizkio haurrari, ez du ikasiko teknologiaren erabilera kudeatzen; aldiz, datu kopuru jakin bat baldin badauka, eta horiek agortzean gehiago ematen ez badizkiozu, datu horiek behar den bezala banatzen ikasiko du». Orduan hasiko da haurra bere bizitza teknologikoa kudeatzen ikasten.


Bide horrez gain, badago modu gehiago ere haurrak egiten duen erabilera kontrolatzeko. Autonomia apurka emateko tresnak. «Merkatuan badaude milaka produktu eta aplikazio haurrek egiten duten sakelakoaren erabilera kontrolatzeko, eta horiek ere badira erronka», Zalduegiren hitzetan. Zenbat denboran erabiltzen duten kontrolatzen dutenak daude, edo aplikazioak instalatzeko gurasoen baimena eskatzen duten gailuak, eta horiek lirateke haurrari autonomia progresiboa emateko gailuak. «Kontua ez da erabateko kontrola izatea haurrak egiten duen guztian, baina autonomia hori apurka lortzen joanda egokiagoa da; bideko zalantzak hobeto kudeatu ahal izango dira».


Argi utzi behar baita, adituen arabera, teknologia erabiltzearen inguruko lehen arauak gurasoek ematen dituztela. Baina bide horretan gurasoek duten autoritatea barneratzeko, telefonoa haurrak direnean emanda emaitza hobeak lor daitezkeela uste du Zabalak. Izan ere, haurrek 12 urte dituztenean arau horiek hobeto barneratzen dituzte, 17 urte dituztenean baino: «Horregatik, gurasoek beldur oro uxatu behar dute, eta onartu euren seme-alabek sakelakoa edukiko dutela. Hobe oraindik euren autoritatea zalantzan jartzen ez den une batean ematea».


Baina zer gertatzen da haurraren ingurune sozialeko kide gehienek sakelako telefonoa daukatenean? Taldeak eragin dezake erabaki horretan? Zalduegik dioenez, gurasoek askotan uste dute sakelako telefonoa eman ezean lagun taldetik baztertuta geratuko direla seme-alabak: «Hori guztiarekin gertatzen da, eta erronka nagusia da norberak bere mugak ezartzea bere haurrari». Zabalak beste alderaketa bat egin du: «Udalekuetara noiz eta zenbat denboraz joango diren erabakitzea gurasoen eta haurren arteko elkarrizketa baten ondorio izaten den bezala, kasu honetan ere berdin izan beharko luke». Baina erabakiak ez luke presio sozial baten menpe egon beharko, nahiz eta presio hori egon badagoen, Zalduegik dioenez: «Ez dut uste telefonoa eskatzeko aitzakia bat denik; baina, hitz eginez gero, gurasoek azaldu ahal izango diote haurrari zergatik erabaki duten telefonoa beranduago ematea».


Telefonoarekin, kontratua


Adituek behin eta berriro errepikatu dute ideia hori: gurasoek haurrekin hitz egin behar dutela telefonoa noiz jasoko duten zehazteko, eta nola erabili erabakitzeko. Alde horretatik, telefonoak nola erabili zehazten duten kontratu eredu ugari daude Interneten, eta Zalduegik dio horiek lagungarri izan daitezkeela: «Horien bidez ikusi dezakete haurrek zer egin dezaketen sakelakoarekin, eta zer ez, baina sinatutako hori errealitatera eraman beharra dago, eta hori eguneroko borroka bat da». Hau da, telefonoen inguruko kudeaketa ez da kontratua sinatzearekin batera amaitzen; hasiera bat besterik ez da, aholkulariaren esanetan. «Egunerokoan adi egon beharra dago, erabakitakoaren mugak noraino iristen diren ikusteko». Eta hor berriz ere elkarrizketak pisu handia hartzen du haurren bizitza digitala kudeatzeko garaian.